1. Zbyt rygorystyczne kryteria przyznania statusu artysty zawodowego
Wymóg wykazania dochodów artystycznych w każdym z ostatnich 3 lat wyklucza osoby, które doświadczyły przerw w zatrudnieniu (np. z powodu pandemii, opieki nad dziećmi, choroby, kontuzji). Według raportu “Policzone/Policzeni 2024” Fundacji Kultury bez Barier, ponad 41% aktorek i aktorów miało co najmniej roczne przerwy w aktywności zawodowej w ostatnich 5 latach.
Postulujemy możliwość ubiegania się o status na podstawie aktywności zawodowej w co najmniej 2 z 3 lat lub przedstawienia innego dowodu aktywności (np. repertuaru, recenzji, portfolio).
2. Brak uwzględnienia niestabilnych form zatrudnienia
Ponad połowa aktorów pracuje na umowach cywilnoprawnych, a tylko 8% na umowach o pracę (“Policzone/Policzeni 2024”). Umowy te nie dają stałych tytułów do ubezpieczeń. 1
Postulujemy, by przy ocenie statusu uwzględniać wszystkie formy zaangażowania artystycznego, niezależnie od rodzaju umowy, i traktować je równorzędnie.
3. Wykluczenie artystów seniorów
Wielu zasłużonych artystów, obecnie w wieku emerytalnym, nie miało możliwości odkładania składek. Cierpią obecnie niedostatek. Ustawa ich nie obejmuje.
Postulujemy utworzenie funduszu wsparcia dla seniorów-seniorów sztuki (np. renta artystyczna), by zapewnić im bezpieczeństwo socjalne.
4. Brak przejrzystości w działaniu Komisji Opiniującej
Nie wiadomo, według jakich kryteriów eksperci będą przyznawać status. Nie ma informacji o możliwości odwołania.
Postulujemy wprowadzenie:
● jasnych zasad oceny wniosków,
● możliwości odwołania się od decyzji,
● obowiązku publikowania składu Komisji oraz sprawozdania z jej działań.
5. Niedostateczne zabezpieczenie artystów niezależnych
Osoby spoza instytucji (freelancerzy) są szczególnie narażone na wykluczenie z systemu wsparcia.
Postulujemy uproszczoną ścieżkę uzyskania statusu dla artystów niezależnych oraz możliwość łączenia dochodów artystycznych z innych źródeł (np. edukacyjnych, animacyjnych), jeśli wynikają z pracy twórczej.
6. Zbyt krótki okres dopłaty i nadmierna biurokracja
Coroczne wnioskowanie o dopłatę do składek to dodatkowe obciążenie administracyjne dla artystów.
Postulujemy:
● wydłużenie okresu dopłaty do 2–3 lat,
● automatyczne przedłużanie dopłaty przy utrzymaniu statusu artysty.
7. Brak dodatkowych świadczeń zdrowotnych
Zawód aktora wiąże się z ryzykiem urazów, wypalenia, zaburzeń głosu, depresji. Brakuje systemowych rozwiązań.
Postulujemy utworzenie pakietu zdrowotnego dla artystów obejmującego:
● rehabilitację,
● konsultacje psychiatryczne i psychoterapię,
● wsparcie foniatryczne. 2
8. Utrzymanie ciągłości ubezpieczenia
Przerwy w zatrudnieniu (np. wakacje bez projektów) mogą skutkować utratą tytułu ubezpieczeniowego.
Postulujemy wprowadzenie “okresów ochronnych” (np. do 6 mies.) w czasie których artysta zachowuje prawo do dopłaty mimo braku dochodu.
9. Kontekst międzynarodowy – porównanie systemów europejskich
Poniższa opracowana przez nas tabela przedstawia wybrane rozwiązania z krajów europejskich dotyczące zabezpieczenia socjalnego artystów:
|
Kraj |
Nazwa systemu / ustawy |
Rodzaj wsparcia |
Kryteria dostępu |
Finansowanie |
Cechy wyróżniające |
|
Francja |
Intermittents du spectacle |
Zasiłek dla okresowo bezrobotnych artystów; ubezpieczenia społeczne |
Min. 507 godz. pracy w sektorze artystycznym w ciągu 12 miesięcy |
Budżet państwa + składki od pracodawców |
Utrzymanie dochodu i ubezpieczenia między projektami; uznanie pracy nieregularnej |
|
Niemcy |
Künstlersozialkasse (KSK) |
Dopłaty do składek emerytalnych, zdrowotnych i pielęgnacyjnych |
Działalność artystyczna + min. roczny dochód (ok. 3 900 EUR) |
Budżet + opłaty od instytucji korzystających z pracy artystów |
Niskie bariery wejścia; prosty system dopłat rozliczany automatycznie |
|
Belgia |
Statut artysty |
Specjalne zasady świadczeń (w tym zasiłek dla bezrobotnych); uproszczone składki |
Działalność twórcza + dokumentacja projektów |
Państwo + składki artystów |
Wysoka elastyczność w łączeniu dochodów z różnych źródeł |
|
Norwegia |
Brak nazwy systemu, granty państwowe |
nty twórcze; pełne zpieczenie zdrowotne; gramy zdrowotne i chologiczne |
Aktywność twórcza + aplikacja grantowa |
Budżet państwa |
Długoterminowe stypendia (do 3 lat); wsparcie psychologiczne i rehabilitacyjne |
