Fundacja Siła Społeczna przesłała do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego postulaty w sprawie propozycji zmian w Ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.
Postulaty przekazane do ministerstwa
- Wprowadzenie osobnych przepisów dla instytucji teatralnych w ustawie
- Proponowana zmiana: Dodanie działu „Teatr” do ustawy, regulującego specyfikę działalności instytucji teatralnych.
- Uzasadnienie:. Aktualnie brak jest szczegółowych przepisów dostosowanych do specyfiki instytucji teatralnych, takich jak relacje zespołowe, charakter pracy artystów wykonawców. Brak wielu przepisów powoduje szereg naruszeń w teatrze, począwszy od mobbingu, przemocy, przez brak transparentności w wynagradzaniu, olbrzymie różnice w wynagradzaniu osób zatrudnianych w teatrach. Stworzenie działu teatr, pozwoli doprecyzować wiele „pływających” spraw. Branża teatralna ma swoją specyfikę twórczą, której obecna ustawa nie uwzględnia. Aktorzy i aktorki nie są jedynie wykonawcami, lecz współtwórcami dzieła scenicznego, co wymaga uznania ich autorskiego wkładu. Brak minimalnych gwarancji płacowych prowadzi do prekaryzacji zawodu, a brak transparentnych i bezpiecznych procedur konkursowych obniża jakość zarządzania instytucjami kultury. Wprowadzenie odrębnych przepisów dla teatru urealni ochronę praw artystów scenicznych i wzmocni standardy instytucjonalne.
- Wprowadzenie przepisów chroniących know-how twórców ról aktorskich (ustawowy brak regulacji)
- Proponowana zmiana:. Zapis, że rola aktora/aktorki stanowi jego/jej know-how i nie może zostać odebrana w przypadku zwolnienia.
- Uzasadnienie: Chroni twórczy wkład aktora w spektakl i przeciwdziała wymazywaniu jego/jej pracy po zwolnieniu z instytucji. Chorobą teatrów jest pozbawianie ról aktorów i aktorki przy zwolnieniu. Dyrektorzy mają pełną władzę nad tym, czy artysta, który stworzył daną kreację zostanie pozbawiony swojego dzieła w przypadku zwolnienia. Bardzo często dyrektorzy zwalniając aktorów/ki z etatów zabierają im ich cały dorobek twórczy.
- Wprowadzenie przepisów o tantiemach za zastępstwo w roli (ustawowy brak regulacji)
- Proponowana zmiana: Wprowadzenie obowiązku uiszczania tantiem aktorowi/aktorce, który/a stworzył/a rolę – w przypadku wprowadzenia zastępstwa.
- Uzasadnienie: Zapewnia rekompensatę za wkład twórczy i przeciwdziała bezpłatnemu wykorzystywaniu pracy artystycznej.
- Wprowadzenie minimalnego wynagrodzenia dla artystów (ustawowy brak regulacji)
- Proponowana zmiana: Wprowadzenie zapisu, że wynagrodzenie artysty w teatrze nie może być niższe niż najniższe krajowe
- Uzasadnienie: Zapewnia podstawowe zabezpieczenie socjalne dla artystów zatrudnionych w teatrach. Przeciwdziała prekaryzacji artystów i zapewnia im godne warunki zatrudnienia.
- Aktualnie brak jest szczegółowej regulacji procedury konkursowej (Art. 16 ust. 5a) Komisja konkursowa, o której mowa w ust. 4
- Proponowana zmiana: Dodanie zapisu, że głosowanie w konkursie na dyrektora musi być tajne oraz zapisu, że programy kandydatów nie mogą być upubliczniane przed zakończeniem procedury.
- Uzasadnienie: Zwiększenie transparentności, rzetelności i bezpieczeństwa procesu rekrutacji dyrektorów instytucji kultury.
- Ograniczenie liczby kadencji dyrektora teatru (Art. 15 ust. 2)
- Proponowana zmiana: Dodanie zapisu, że dyrektor może pełnić funkcję maksymalnie przez dwie kadencje w jednej instytucji.
- Uzasadnienie: Wprowadzenie mechanizmu rotacyjnego i przeciwdziałanie zawłaszczaniu instytucji.
- Obecnie brak jest zapisów ograniczających uznaniowość dyrektorów teatrów – dyrektor ustala samodzielnie stawki artystów za role w spektaklu
- Proponowana zmiana: Zapis ograniczający uznaniowość stawek: stawki określone w regulaminie uzgodnionym z zespołem lub organizacją reprezentującą artystów.
- Uzasadnienie: Zwiększenie przejrzystości, ograniczenie nierówności i uznaniowości w wynagradzaniu. Zbyt duża uznaniowość dyrektorów – powoduje konflikty, dzieli zespoły teatralne za „wysokie stawki teatralne”.
- Aktualnie brak jest obowiązkowego nadzoru nad działalnością dyrektora
- Proponowana zmiana: Obowiązek corocznego raportowania i powoływania Rady Programowej jako ciała doradczego.
- Uzasadnienie: Zwiększenie przejrzystości zarządzania i zaangażowania środowiska twórczego.
- Obecnie brak jest instytucjonalnego nadzoru nad procedurami antymobbingowymi i organizacyjnymi w teatrach (ustawowy brak regulacji)
- Proponowana zmiana: Ustawowe powołanie niezależnej organizacji (np. Krajowej Rady ds. Etyki w Kulturze), która monitoruje przestrzeganie procedur i standardów antymobbingowych w teatrach.
- Uzasadnienie: Brak skutecznych mechanizmów kontroli i interwencji w przypadku naruszeń praw pracowników i mobbingu; instytucje często nie radzą sobie z tym wewnętrznie.
- Aktualnie brak jest obowiązku dokumentowania dorobku aktorów w instytucjach kultury (ustawowy brak regulacji)
- Proponowana zmiana:. Wprowadzenie obowiązku prowadzenia rejestru spektakli i ról aktorów przez instytucję oraz umożliwienie artystom pobierania zaświadczeń online.
- Uzasadnienie: Ułatwi dokumentowanie dorobku do celów zawodowych, emerytalnych i stypendialnych.
- Obecnie brak jest obowiązku pisemnych umów z artystami określających warunki współpracy (ustawowy brak regulacji)
- Proponowana zmiana: Ustawowy obowiązek zawierania pisemnych umów z artystami z dokładnym określeniem: wynagrodzenia, liczby prób i spektakli, obowiązków promocyjnych.
- Uzasadnienie: Zwiększa bezpieczeństwo zawodowe artystów, przeciwdziała nadużyciom, wprowadza przejrzystość warunków pracy
- Aktualnie brak jest mechanizmu waloryzacji stawek aktorskich (ustawowy brak regulacji)
- Proponowana zmiana: Wprowadzenie zasady powiązania minimalnej stawki za spektakl i próbę z procentem średniego wynagrodzenia w gospodarce.
- Uzasadnienie: Zapewnia dostosowanie stawek do realiów ekonomicznych, zapobiega degradacji finansowej zawodu aktora.
- Obecnie brak jest dodatkowych świadczeń zdrowotnych i regeneracyjnych dla artystów scenicznych (ustawowy brak regulacji)
- Proponowana zmiana:. Wprowadzenie prawa do dodatkowego płatnego urlopu regeneracyjnego i dostęp do badań głosu, terapii psychologicznej, fizjoterapii finansowanych z budżetu instytucji.
- Uzasadnienie: Praca aktora wiąże się z dużym obciążeniem psychicznym i fizycznym, co wymaga systemowego wsparcia zdrowotnego.
