Szanowne Panie Posłanki, Szanowni Panowie Posłowie,
Członkowie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu,
Fundacja Siła Społeczna wyraża poparcie dla kierunku zmian zaproponowanych w rządowym projekcie ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny.
Uważamy, że projekt podejmuje próbę rozwiązania realnego i wieloletniego problemu społecznego, jakim jest niedostosowanie obecnego systemu zabezpieczenia społecznego do warunków wykonywania pracy przez znaczną część osób działających zawodowo w sektorze kultury.
Przez wiele lat polski system prawny pozostawiał poza skuteczną ochroną tysiące osób wykonujących zawody artystyczne, których aktywność zawodowa opiera się na projektach, umowach cywilnoprawnych, krótkoterminowych kontraktach oraz nieregularnych źródłach przychodu. W praktyce prowadziło to do sytuacji, w której osoby aktywnie pracujące i współtworzące polską kulturę nie miały możliwości budowania stabilnego zabezpieczenia emerytalnego, zdrowotnego i społecznego.
Kultura to praca
W debacie publicznej wokół projektu ustawy pojawia się wiele uproszczeń i stereotypów.
Najczęściej pomijanym faktem jest to, że działalność artystyczna jest pracą zawodową.
Praca ta różni się od wielu innych zawodów nie dlatego, że wymaga mniejszego wysiłku czy odpowiedzialności, lecz dlatego, że opiera się na nieregularności zatrudnienia, projektowym charakterze wykonywanych zadań oraz zmienności dochodów.
Współczesny aktor, muzyk, tancerz, pisarz, reżyser czy artysta wizualny bardzo często funkcjonuje poza tradycyjnym systemem etatowym. Nie oznacza to jednak, że nie pracuje lub nie uczestniczy w życiu gospodarczym kraju.
Przeciwnie – sektor kultury tworzy miejsca pracy, generuje przychody podatkowe, rozwija turystykę, wspiera edukację i buduje kapitał społeczny.
Ustawa nie tworzy przywilejów
Fundacja Siła Społeczna z niepokojem obserwuje pojawiające się w debacie publicznej twierdzenia, jakoby projekt ustawy miał tworzyć nową uprzywilejowaną grupę zawodową.
Takie stwierdzenia nie znajdują potwierdzenia w treści projektu.
Projekt nie wprowadza specjalnych emerytur dla artystów.
Nie gwarantuje dochodu.
Nie przewiduje wynagrodzenia za sam fakt posiadania statusu artysty zawodowego.
Projekt tworzy natomiast mechanizm umożliwiający osobom wykonującym zawód artystyczny rzeczywiste uczestnictwo w systemie zabezpieczenia społecznego, pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów ustawowych.
W naszej ocenie jest to rozwiązanie odpowiadające zasadzie sprawiedliwości społecznej, a nie przywileju.
Kultura jako dobro wspólne
Polska kultura jest jednym z najważniejszych zasobów społecznych naszego kraju.
Tworzą ją nie tylko najbardziej rozpoznawalni artyści, ale również tysiące osób pracujących poza światłem reflektorów:
- instruktorzy i edukatorzy kultury,
- aktorzy i muzycy pracujący projektowo,
- twórcy niezależni,
- realizatorzy,
- technicy,
- autorzy,
- animatorzy kultury.
To właśnie te osoby najczęściej ponoszą konsekwencje niestabilności rynku pracy i to one w największym stopniu powinny być beneficjentami rozwiązań przewidzianych w ustawie.
Europejski kierunek zmian
Projekt ustawy wpisuje się w szerszy europejski kierunek działań zmierzających do poprawy warunków funkcjonowania osób wykonujących zawody artystyczne.
Doświadczenia wielu państw europejskich pokazują, że skuteczna polityka kulturalna nie może ograniczać się wyłącznie do finansowania instytucji kultury.
Musi również tworzyć warunki umożliwiające twórcom stabilne i godne funkcjonowanie na rynku pracy.
Wspieranie aktywności zawodowej artystów nie jest kosztem, lecz inwestycją w rozwój społeczny, gospodarczy i kulturowy państwa.
Potrzeba dalszego dopracowania projektu
Jednocześnie Fundacja Siła Społeczna dostrzega potrzebę dalszych prac nad niektórymi rozwiązaniami zawartymi w projekcie.
W szczególności wymagają dalszej analizy:
- kwestie dotyczące osób prowadzących działalność gospodarczą,
- przejrzystość procedury przyznawania statusu artysty zawodowego,
- mechanizmy monitorowania skuteczności ustawy,
- sposób komunikowania nowych rozwiązań opinii publicznej.
Szczegółowe propozycje zmian zostały przedstawione w odrębnym dokumencie „Pakiet rekomendacji Fundacji Siła Społeczna dla Komisji Kultury i Środków Przekazu”.
Apel do Komisji
Zwracamy się do Komisji Kultury i Środków Przekazu z apelem o prowadzenie dalszych prac nad projektem w duchu dialogu, odpowiedzialności i otwartości na głos środowisk twórczych oraz organizacji społecznych.
W naszej ocenie Polska stoi dziś przed historyczną szansą stworzenia rozwiązań, które po raz pierwszy w sposób systemowy odpowiedzą na problemy osób wykonujących zawody artystyczne.
Jesteśmy przekonani, że możliwe jest wypracowanie takich przepisów, które będą jednocześnie sprawiedliwe społecznie, przejrzyste, odporne na nadużycia oraz zgodne z interesem publicznym.
Fundacja Siła Społeczna deklaruje gotowość do współpracy z Komisją, Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz wszystkimi zainteresowanymi stronami na dalszych etapach procesu legislacyjnego.
Z wyrazami szacunku,
Anna Toporski
Anna Golc
Zarząd
Fundacja Siła Społeczna
